کتاب خوب چیست؟ معرفی ویژگی های کتاب خوب

کافی‌ست به کسی بگوئید «کتاب بخوان» تا از او این سؤال را بشنوید: «چه بخوانیم؟». راستی چه کتابی خوب است و کتاب خوب چیست؟

این‌ها سؤال‌های اساسی‌ای هستند که هر کتاب‌نخوان و هر کتاب‌خوانی باید بپرسد. گروه دوم باید جوابش را بلد باشند و گروه اول باید دنبال پاسخ بگردند.

پاسخ‌های متفاوت به یک پرسش مشترک کتاب خوب چیست؟

هر کس با توجه به مطالعاتی که داشته می‌تواند پاسخی متفاوت به این سؤال بدهد. از نظرِ برخی رمان‌هایِ جنایی خوبند. برخی دیگر آثارِ فلسفی را دوست می‌دارند و بعضی هم با شاعران روزگار می‌گذرانند. بنابراین، آیا می‌توان گفت که «کتابِ خوب» عنوانی نسبی‌ست که هر فرد می‌تواند تعریفی از آن ارائه کند؟ شاید.

عبور از پاسخ‌های کلیشه‌ای

در این‌جا می‌کوشم پاسخی به سؤالِ کتاب خوب چیست بدهم که حتی‌المقدور فراگیر و کلی باشد. می‌کوشم مفهومی ساده اما مهم را یادآوری کنم تا هر ذهنی را به تفکر وادارد. «به تفکر واداشته شدن» را بهتر از گرفتنِ یک حکمِ کلی و تبعیتِ بی‌چون و چرا از آن می‌دانم.

گاهی می‌توان پاسخی سطحی و مبهم به این پرسش داد: «کتابِ آموزنده، کتابِ خوب است.» یا ممکن است پاسخی نخبه‌گرا به این پرسش بدهیم: «کتابی که نظریه‌ای جدید و محکم را تبیین کند.» اما پاسخِ من به این پرسش –به زعمِ خودم- کلی‌تر از این نمونه‌ها است.

پاسخی جامع: کتاب بارورکننده

کتاب‌خوانان با دو نوع کتاب مواجه‌اند:

• کتابِ بارورکننده
• کتابِ خنثی

بسیاری از رمان‌هایِ عامه‌پسند و حتی نخبه‌گرا خنثی هستند. در عوض رمان‌هایِ کلاسیک، بدونِ استثنا بارورکننده‌اند. کتاب‌هایِ حوزهٔ روان‌شناسی اگر اصولی و کارشناسانه نوشته شده باشند، بارورکننده‌اند ولی در مقابل بسیاری از آثارِ شبه‌روان‌شناسی خنثی هستند.

سطحی‌نگران و عمیق‌نگران

هر قدر شخصیتِ شما به درگیری‌هایِ ذهنی تن دهد و از آن لذت ببرد یا حتی زجر بکشد، میل‌تان به خواندنِ آثارِ بارورکننده بیش‌تر است.

از همین رو است که بیش‌تر کتاب‌هایِ شبه‌روان‌شناسی (۱۰۰ راه برایِ لذت بردن از زندگی و کار و امثالهم) و آثارِ داستانیِ عامه‌پسند، مخاطبانی سطحی دارند. گروهی از این مخاطبان موفق می‌شوند از سطح گذر کنند و به عمق نفوذ کنند، و گروهی هم در همان‌جا متوقف می‌شوند.

دسته‌بندی مخاطبان عمیق

مواجهه با کتاب هم انواع دارد. بخشِ عمده‌ای از مخاطبانِ سطحی هرگز به ژرف پی نمی‌برند و راه نمی‌یابند. بخشی از کسانی که از این سطح عبور می‌کنند، به تلخی‌ها و پلشتی‌هایِ عالمِ بیرون پی می‌برند و دو دسته می‌شوند:

1. گروهی که زجر می‌کشد و زندگی را ادامه می‌دهد.
2. گروهی که تلاش می‌کند تا تغییر دهد.

گروهی که به دنبالِ تغییر است باز دو دسته می‌شوند:

• گروهی که موفق به تغییر می‌شوند
• گروهی که زود شکست را می‌پذیرند و پس‌رفت می‌کنند

۱۰ ویژگی کلیدی یک کتاب خوب

جدول مقایسه‌ای ویژگی‌های کتاب خوب